‘AT MARTİNİ DEBRELİ HASAN’ UNUTULMASIN!..

“Drama Köprüsü bre Hasan, dardır geçilmez,

Soğuktur suları Hasan, bir tas içilmez.

Anadan geçilir Hasan, yardan geçilmez bre Hasan,

Yardan geçilmez.

At martini Debreli Hasan, dağlar inlesin,

Drama mahpusunda hey dost, canlar dinlesin… ” diye devam eder, Drama Köprüsü (Debreli Hasan) türküsü sözleri.

Bu türkü, Yunanistan’ın Drama bölgesinde (Malûmunuz olduğu üzere, Keşan’ımızda da Drama bölgesi göçmenleri çoktur) yaşamış ve haksızlığa karşı dağa çıkarak, eşkıyalık yapmış olan Debreli Hasan’ın hikayesini anlatır. Özellikle Selânik mübadillerinin düğünlerinde, davul-zurna eşliğinde, çalınır ve oynanırdı. Oyun havalarının ilk sıralarında yer alırdı. Bizim çocukluk yıllarımızda, babalarımız, dedelerimiz düğünlerde ne de güzel oynarlardı bu oyunu!.. Sadece bu mu? Değil tabii. ‘Telgrafın Tellerine Kuşlar mı Konar?..’ türküsü meselâ. Yine çok popüler olan ve coşkuyla oynanan bir Selanik ve Trakya oyun havasıdır. ‘Kasap Havası‘ diye bir oyun var. Ne çok oynanırdı düğünlerde. İstanbul Rumlarından yayılmıştır ama tüm Trakya ve Balkanların en popüler oyunlarındandı ve ilk sıralarda gelirdi. Karşılama türü oyunlarımız ise, iki kişinin veya karşılıklı dizilmiş grupların oynadığı coşkulu oyunlardır. Bu tür oyunlardan ‘Zigoş‘, nasıl unutulur? Çok popülerdi zamanında. Hızlı bir karşılama türüdür. Bir zamanlar, mübadiller, ‘Debreli Hasan’ ile birlikte, en fazla bu oyunu oynarlardı. Gördüğüm kadarıyla, Keşan’ımızda bu oyun, ancak ‘Folklorik‘ olarak yaşatılmaya çalışılmaktadır. Keşan’ın Lalacık köyünde oluşturulan bir folklor ekibi, çeşitli gösterilerde bu oyunu da icra etmektedirler. Baktığın zaman, şimdilerde Roman havaları, yukarıda bahsettiğim oyun havalarının yerini fazlasıyla almış durumda. Tamam, Roman oyun havası da olsun, olacak ama unutulmasın ki, Trakya oyun havaları, sadece Roman havasından ibaret değildir.

Bir vesile ile bulunmuş olduğum Keşan’ımızda iken, geçtiğimiz hafta sonu ‘Davetli olduğum bir düğüne katılayım‘ dedim. ‘Davete icabet‘ yani. Dikkatimi çekti. Düğüne katılanların neredeyse %80’i mübadil göçmenlerinden olmasına rağmen bir defa dahi olsun, ‘Debreli Hasan‘ oyun havasını oynamadı gençler. Üzüldüm tabii ki. ‘Demek ki, biz dünün gençleri, bugünün gençlerine aktaramamışız bu kültürümüzü‘ diye düşünmeden edemedim. Neyse ki, bu oyunlarımızı, gelenek ve göreneklerimizi olabildiğince yaşatmaya çalışan yerler de var. Bu sevindirici bir durum. Buna en güzel örneklerden biri olarak, Samsun mübadillerini söyleyebilirim. Yine geçtiğimiz yaz, Samsun mübadillerinden olan bir akrabamın oğlunun düğününe iştirak etmiştim. Sadece ‘Debreli Hasan değil, ‘Zigoş ve ‘Telgrafın Tellerine Kuşlar mı Konar?’ oyun havasını da oynadılar. Çok mutlu oldum ve âdeta çocukluğumdaki düğünlerden bir sahne yaşadım. Örf ve âdetlerini devam ettiriyor, Samsun’un mübadilleri. 

Kültürünü yaşatmak ve araştırmak amacıyla faaliyet gösteren, ‘Samsun Mübadele ve Balkan Türk Kültürü Araştırmaları’ adında bir dernek de mevcut. Türkiye’nin ilk mübadil derneklerinden birisi. 2003 yılında kurulmuş. Amacının ise 1923 Lozan Mübadelesi ile Samsun ve çevresine yerleşen mübadillerin kültürünü, tarihini ve anılarını yaşatmak, gelecek nesillere aktarmak olduğunu görüyoruz. Tabii ki, Trakya’mızda da bu tür faaliyetler yürüten derneklerimiz mevcut. En önemlilerinden birisi, ‘Batı Trakya Türkleri Dayanışma Derneği (BTTDD)’dir. Keşan Şubesi, mübadele ve göçmen kültürünü temsil eden en belirgin kuruluşlarımızdandır. Bu dernekler, genellikle Balkanlardan gelen tüm göçmenleri kapsar ve aynı çatı altında toplar. Bununla birlikte, örf ve âdetlerimizin gelenek ve göreneklerimizin kaybolmaması adına yayın yapan görsel medyamız da var tabii. Onların da hakkını yemeyelim. 

Velhâsıl, kıymetli çalışmaları olduğu aşikâr, bu kuruluşlarımızın ama görüyoruz ki, bütün bu çalışmalara rağmen, mübadillerimizin kültürleri, âdet, gelenek ve görenekleri, maalesef yavaş yavaş kayboluyor Keşan’ımızda. İlgili kuruluşların bu konu ile ilgili olarak, daha fazla meşgul olmaları en büyük temennimdir. 

Gönül arzu eder ki, ‘Debreli Hasan‘ oyun havası ve diğerleri düğünlerimizde yine oynansın. Mübadil kültürü hep yaşatılsın, örf âdet ve göreneklerimiz kaybolmasın, vesselâm.